Sürdürülebilir Yenilikçilik İçin Liderlik

Başkalarının yaptıklarını takip ederek, benzer faaliyetler yaparak rekabet avantajı elde etmenin zor olduğu günümüzde, önemli bir rekabet aracı olarak yenilikçilik kabul edilmektedir. Yarattığı katma değerle bilgi ekonomisini besleyen yenilikçilik, bir kuruluşun değer yaratmak ve büyüme sağlamak için yeni fikir ve uygulamaları geliştirme ve hayata geçirme istek ve kararlılığıdır. Böylece yeni iş modelleri, ürünler ve/veya süreçler rekabetçi bir yapıyla geliştirilebilir.

Yenilikçiliği sadece teknolojik atılım olarak algılamak olaya çok dar bir açıdan bakmaktır. Esas olan, sürdürülebilir rekabet avantajı için yenilikçiliği destekleyen bir yapının işletmelerde oluşturulmasını sağlamak ve bu yapıyı sürekli kılmaktır. Bu bağlamda strateji, liderlik, çalışanlar, organizasyon ve süreçler sürdürülebilir yenilikçiliğin beş temel bileşeni olarak kabul edilmektedir.

İşletmelerin kendi stratejileri içinde, yenilikçilik yeteneklerini ve yetkinliklerini nasıl yaratacakları ve bunlardan nasıl faydalanacakları konusu ve kararları strateji bileşeni kapsamındadır. Liderlik bileşeni, organizayonun yenilikçilik faaliyetlerinde sürükleyici enerjiyi ve motivasyonu sağlayan eylem ve davranışları içerir. Çalışanlar bileşeninde, mevcut insan kaynağının yetenekleri ve yaratıcılığı, ve bunların bireysel bazda etkin yönetilmesi ön plana çıkmaktadır. İnsanın yaratıcılığının ortaya çıkmasında içinde bulunulan ortamın büyük rolü olduğu unutulmamalıdır. Ortam, yaratıcılığı artırabildiği gibi sınırlandırabilir ve hatta öldürebilir. Bu doğrultuda organizasyon bileşeni, işletmede yenilikçilik kültürünün geliştirilmesi ve yaşatılmasına koşut, içeride her seviyedeki çalışanlarla ve dışarıda müşteri ve tedarikçilerle iletişim ve işbirliğini destekleyen bir yapının kurulmasını esas alır. Öneri sistemleri, çalışanların işletmenin yenilikçiliğine olan katkılarını ölçümleyebilen performans değerlendirme sistemleri gibi uygulamalar teşvik edicidir. Süreç bileşeni ise, yaratıcılık ve yenilikçilik faaliyetlerinin sistematik bir şekilde ele alınıp gerçekleşmesini içerir.

Söz konusu beş bileşen içinde liderlik, yönetimsel güce ve karar verme yetkisine sahip olduğundan diğer bileşenlerden doğrudan veya dolaylı biçimde sorumludur ve performansı en çok etkileyen katalizör konumundaki bir bileşendir. Sürdürülebilir yenilikçilikle bağlantılı olarak dört liderlik tarzı ön plana çıkmaktadır: karizmatik, düzenleyici, stratejik ve etkileşimli.

Karizmatik lider, kişilik olarak yenilikçi bir liderdir. Yenilikçi bir vizyonu ve beklenen performansı artıracak enerjiyi çalışanlara aktararak işletmede yenilik sürecini hızlandırır.

Düzenleyici lider, yenilik süreçlerini yaratabilmek için yönetim metotlarından faydalanan liderdir. Yenilikçi ürün ve hizmetler geliştirmek üzere sistem ve süreçleri yapılandırır, amaçlar belirleyip ölçütler kullanarak yenilikçilik sürecini kontrol altında tutar. Ayrıca yenilik sürecine katılanları ve yenilikleri gerçekleştirenleri ödüllendirir.

Stratejik lider, yenilik yapısını ve süreçlerini oluşturmak için hiyerarşik gücünü kullanan liderdir. Uygun görevleri uygun çalışanlara vererek çalışanları yenilik için yönlendirir, çalışanlarda yenilikçi yeteneklerin oluşmasını sağlar.

Etkileşimli lider, diğer yöneticiler ve çalışanlarla yenilikçilik için işbirliği yapan liderdir. Çalışanları uygun biçimde yetkilendirir, onlarla birlikte çalışarak yenilikçi fikirlerin ortaya konmasını ve gelişmesini destekler ve yeni yenilikçi liderlerin ortaya çıkmasını sağlar.

Rekabet avantajının sürdürülebilir olması için yenilikçilik, sürdürülebilir yenilikçilik  içinse uygun liderlik tarzının belirlenmesi en önemli unsurdur. Günümüzde genel kabul gören görüş tek bir liderlik tarzının her koşulda başarı sağlamada yeterli olmadığıdır. Bu nedenle sürdürülebilir yenilikçilik için liderlik tarzını belirlerken yöneticilerin çalışanlarını ve işin yapısını doğru değerlendirebilmeleri ve şirket bünyesine en uygun  liderlik tarzlarını seçmeleri gerekir. Böylece hem çalışanların iş motivasyonu artacak hem de işletmenin daha yüksek bir yenilik performansı  gerçekleştirmesi mümkün olacaktır.

Prof. Dr. Gülçin BÜYÜKÖZKAN